mgr Ewa Wilewska -pedagog

Seksualność naszych dzieci (w oparciu o artykuł Marii Beisert ”Seks i eksperymenty w przedszkolu”)

W okresie pierwszych kilku tak swojego życia dziecko dokonuje trzech wielkich odkryć:

A. poznaje swoje ciało jako źródło pobudzenia seksualnego,
B. dostrzega różnice między płciami
C. odkrywa przyjemność wynikającą z kontaktów z innymi dziećmi.


Liczba i różnorodność zachowań seksualnych u dzieci znacznie wzrasta w okresie przedszkolnym. Wiąże się to z ich rozwojem poznawczym, emocjonalnym i społecznym. Przejawianie aktywności seksualnej nie nastręcza dziecku problemów dopóty, dopóki nie pozna ono wynikających z niej ograniczeń. Pierwsze odkrycia przedszkolaka dotyczą własnego ciała, a konkretnie obszaru płciowego, którego dotykanie niesie ze sobą zupełnie inne doznania niż dotykanie na przykład ręki, ucha czy pięty. Z reguły dziecko ocenia te doznania jako przyjemne i wykazuje naturalną tendencję do ich powtarzania. W taki sposób powstają pierwsze przejawy autoerotyki dziecka, określane przez dorosłych jako masturbacja czy onanizm dziecięcy.

A.
1.) Masturbacja dziecięca jest zjawiskiem rozwojowym, czyli elementem normalnej aktywności dziecięcej, i nie wymaga specjalnej interwencji ze strony rodziców. Większości dzieci masturbacja kojarzy się z przyjemnością i z tego powodu ją podejmują. Tendencja do powtarzania zachowań autoerotycznych uwarunkowana jest spodziewaną nagrodą, tzn. przeżyciem przyjemnych doznań. Przyjemności przeżywanej przez dziecko nie można porównywać do doznań dorosłego człowieka. Czasem osobom obserwującym dziecko wydaje się, że zmiany zachodzące w jego ciele (przyśpieszony oddech, zaczerwienienie, napięcie mięśni, chwilowa utrata kontaktu z otoczeniem) upodabniają jego przeżycia do przeżyć dorosłych. Te obserwacje rodzą lęk u rodziców. Obawiają się bowiem, że aktywność seksualna dziecka jest przedwczesna i że w przyszłości będzie miało negatywne znaczenie dla jego funkcjonowania. Tymczasem masturbacja motywowana dążeniem do osiągania przyjemności mieści się w normie rozwojowej.

2.) Niewielka grupa dzieci traktuje masturbację podobnie jak każdy rodzaj aktywności poznawczej, gdzie mniej istotny jest wynik (przyjemność), a bardziej pasjonujący wydaje się proces jego osiągania. Dzieci te poddają ciało swoistym eksperymentom, na przykład wkładają małe przedmioty (fragmenty zabawek, guziki, druciki) do pochwy lub cewki moczowej. Granica, poza którą masturbacja przestaje być zjawiskiem rozwojowym, jest tu łatwa do uchwycenia. Każde działanie dziecka narażające ciało na uszkodzenie lub zranienie to przekroczenie normy. Dlatego sama eksploracja (nawet zmienna i nietypowa) części płciowych, jeśli nie spełnia tego warunku, nie musi spotykać się z interwencją.

3.) Trzeci rodzaj pobudzania ma charakter masturbacji instrumentalnej. Dotyk narządów płciowych ma tu charakter zastępczy i ukrywa właściwy problem, z którym dziecko samo nie potrafi sobie poradzić. Masturbacja instrumentalna służy do obniżenia napięcia wynikłego z niezaspokojonych potrzeb dziecka, niekoniecznie związanych z jego seksualnością. U jej podłoża leży frustracja ważnych potrzeb dziecka, poczucie samotności, przewlekły stres, nagłe traumatyczne wydarzenie. Pozostawione bez wsparcia dziecko poszukuje pozytywnych doznań. Poprzez autostymulację narządów płciowych próbuje dostarczyć sobie przyjemności w miejsce odczuwanego smutku, lęku czy opuszczenia. Nie potrafiąc inaczej rozładować napięcia, ucieka się do wypróbowanego sposobu. Masturbacja jest tu symptomem, który sygnalizuje raczej trudną emocjonalną sytuację dziecka i nieudolne próby zaradzenia jej. Dziecko potrzebuje pomocy w rozwiązaniu głównego, ukrytego pod symptomem, problemu.

B.
Typowym dla wieku przedszkolnego jest odkrycie różnic płciowych i ich funkcji. Dziecko ujawnia niesłychaną ciekawość ciała drugiego człowieka. Stąd jego wielka chęć oglądania dzieci płci odmiennej, rozbierania ich, dotykania narządów płciowych i porównywania ich budowy z własną. Dzieci szukają ku temu naturalnych okazji, na przykład chętnie uczestniczą w pielęgnacji młodszego rodzeństwa, pomagają innym dzieciom w ubieraniu się, podglądają rówieśników w ubikacji. Po zebraniu informacji dotyczących rówieśników, ciekawość dziecka zwraca się w kierunku ciała dorosłych. Dziecko chce obejrzeć narządy płciowe rodziców i porównać je z własnymi. Z upodobaniem ogląda nagie ciała bliskich, podgląda ich aktywność seksualną, stara się naśladować ich zachowania seksualne (pocałunki, dotyk, ruchy ciała). Chęć odkrycia płci przeciwnej rozpoczyna także cykl pytań związanych z funkcją narządów płciowych, istotą różnic płciowych, z rozrodczością i ze współżyciem seksualnym dorosłych. Ciekawość dziecka spotyka się – zależnie od surowości tabu seksualnego panującego w jego środowisku – z różną reakcją dorosłych: od całkowitego zakazu ekspresji seksualnej w rodzinach rygorystycznych do pełnego przyzwolenia. Reakcja rodziców wyznacza granice kontaktu między płciami, dorosłymi i dziećmi, osobami bliskimi i obcymi. Uczy integralności swojego ciała lub przeciwnie – negowania albo wyróżniania pewnych jego części. Nieograniczona i twórcza ciekawość dziecka w wieku przedszkolnym może być dla dorosłych trudna do akceptowania i do zniesienia.

C.
Dziecko, które już poznało siebie i innych, gotowe jest do trzeciego wielkiego odkrycia – wykorzystania relacji w celu doświadczenia przyjemności. Aranżuje w tym czasie wspólnie z rówieśnikami zabawy seksualne. Odtwarza w nich związany z cielesnością fragment życia dorosłych. Dzieci mogą naśladować sceny z filmów, książek czy z codziennego życia najbliższych, aktywność związaną z dotykiem, intymnością, obnażaniem ciała. Opisane formy ekspresji, obserwowane u dzieci w wieku eksperymentalnym, są zachowaniami powszechnymi, typowymi i mieszczą się z reguły w granicach normy. Wiedza o tym okresie może pomóc rodzicom i wychowawcom odróżnić zachowania seksualne rozwojowe od tych, które do normy rozwojowej nie należą.